Những điều cấm kỵ cần tránh khi sống tại Hàn Quốc: Quy tắc ngầm và “hợp đồng xã hội” người Việt nên biết

Những điều cấm kỵ cần tránh khi sống tại Hàn Quốc là gì? Tìm hiểu văn hóa tôn trọng, quan hệ sunbae hubae, gabjil, nghệ thuật khiêm tốn và quy tắc ứng xử ngầm trong công sở, trường học và đời sống hằng ngày để hòa nhập tốt hơn với xã hội Hàn Quốc.

Sống và làm việc tại Hàn Quốc không chỉ là thích nghi với ngôn ngữ hay ẩm thực, mà còn là quá trình hiểu và tôn trọng những quy tắc ứng xử ngầm trong xã hội. Nhiều điều không được nói ra thành lời, nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong đời sống hằng ngày và môi trường công sở.

Một trong những giá trị cốt lõi của văn hóa Hàn Quốc là sự tôn trọng. Đây là quốc gia đặc biệt coi trọng việc thể hiện sự kính trọng với người lớn tuổi và cấp trên tại nơi làm việc. Đổi lại, sự tôn trọng đó thường được đáp lại bằng sự quan tâm và che chở.

Dù ảnh hưởng quốc tế đã làm thay đổi nhiều khía cạnh của xã hội Hàn Quốc, thì tôn trọng người khác vẫn là yếu tố quan trọng hàng đầu khi sống cùng người Hàn. Điều này thể hiện từ cách nói chuyện, cách dùng bữa cho đến những phép lịch sự thường ngày.

Trong tiếng Hàn có từ “sillye”, dùng để chỉ những lời nói hoặc hành động không phù hợp với chuẩn mực và phép tắc chung. Hiểu và tránh sillye là chìa khóa để thích nghi suôn sẻ với cuộc sống tại Hàn Quốc.

Quan hệ sunbae hubae trong môi trường công sở Hàn Quốc

Thứ bậc quan trọng ở nhiều quốc gia, nhưng tại Hàn Quốc, mối quan hệ sunbae hubae mang ý nghĩa đặc biệt trong môi trường làm việc.

Sunbae có thể hiểu là người đi trước trong một tập thể, còn hubae là người đến sau. Khái niệm này xuất hiện từ thời đi học và trở nên rõ nét hơn khi bước vào môi trường công sở.

Sunbae được kỳ vọng dùng kinh nghiệm và sự từng trải để hướng dẫn người đi sau. Thông thường, điều này thể hiện qua việc chỉ dẫn nhân viên mới làm quen với công việc, nhưng đôi khi còn mang tính chất cố vấn lâu dài.

Vị trí sunbae gắn với thâm niên trong lĩnh vực làm việc cụ thể, không hoàn toàn phụ thuộc vào tuổi tác, dù xã hội Hàn Quốc vốn rất coi trọng người lớn tuổi. Tuy nhiên, nếu một hubae lớn hơn sunbae hơn mười tuổi, người đó vẫn thường được tôn trọng vì kinh nghiệm sống.

Không hiếm trường hợp sunbae chủ động trả tiền khi ăn uống cùng nhóm hubae. Đây không phải là hành động phô trương, mà là cách thể hiện sự chào đón và bảo bọc người đi sau.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa hubae nên mặc nhiên để sunbae trả tiền mọi bữa ăn. Làm như vậy có thể bị xem là lợi dụng lòng tốt. Đổi lại, hubae cần cởi mở với sự dẫn dắt và chỉ bảo của người có nhiều kinh nghiệm hơn.

Vì thế, quan hệ đồng nghiệp ở Hàn Quốc thường thân thiết hơn so với nhiều nước phương Tây. Họ không chỉ là người cùng văn phòng mà còn giống như thành viên trong một nhóm gắn kết, từ đó có thể phát triển thành tình bạn thực sự.

Mặt trái của hệ thống này là hiện tượng gabjil, khi một số sunbae yêu cầu sự tôn trọng và khiêm tốn từ cấp dưới nhưng lại không thể hiện sự bao dung và trách nhiệm tương xứng. Gabjil có thể bao gồm việc ép nhân viên làm thêm ngoài giờ hoặc thậm chí sai vặt việc riêng.

Hiện nay, ngày càng nhiều công ty Hàn Quốc chuyển sang mô hình làm việc bình đẳng hơn. Nhân viên gọi nhau bằng danh xưng trung tính “nim” để thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau. Nhiều nhân viên trẻ cũng xây dựng quan hệ công việc thuần túy dựa trên chuyên môn. Mỗi mô hình đều có ưu và nhược điểm riêng và vẫn là chủ đề được tranh luận.

Người nước ngoài tại Hàn Quốc thường không bị yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt quan hệ sunbae hubae như người bản địa. Điều này có thể xuất phát từ sự tôn trọng khác biệt văn hóa hoặc để tránh rắc rối không cần thiết.

Dù vậy, hiểu rõ nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau giữa người có và không có thâm niên sẽ giúp bạn nắm bắt tốt hơn động lực quyền lực và mối quan hệ phức tạp nơi công sở Hàn Quốc.

Khiêm tốn là chính sách an toàn trong văn hóa Hàn Quốc

Nhiều giáo viên nước ngoài nhận xét rằng học sinh Hàn Quốc thông minh nhưng khá thụ động trong lớp. Điều này không hẳn vì thiếu tự tin, mà liên quan đến văn hóa đề cao sự khiêm tốn và tránh thể hiện bản thân quá mức.

Cụm từ “gwachanimnida” thường được dùng khi nhận lời khen, có nghĩa là “lời khen đó quá mức”. Người nói không phủ nhận lời khen, mà thể hiện sự khiêm nhường bằng cách cho rằng mình chưa xứng đáng. Tuy nhiên, cả hai bên thường đều hiểu rằng lời khen không hề quá đà.

Việc biết câu trả lời nhưng lùi lại, hoặc tỏ ra từ chối lời khen dù trong lòng tự tin, có thể khiến người ngoài thấy mâu thuẫn. Nhưng với người Hàn, đây là cách thể hiện sự tôn trọng bằng thái độ khiêm tốn và nhường phần nổi bật cho người khác.

Ngôi sao bóng đá Son Heung-min nhiều năm qua được xem là một trong những biểu tượng của câu lạc bộ Tottenham Hotspur. Tuy nhiên, anh từng từ chối danh xưng huyền thoại đội bóng cho đến khi giúp câu lạc bộ giành danh hiệu lớn đầu tiên sau 17 năm vào tháng 5 năm nay.

Ngay cả khi anh nổi tiếng toàn cầu vào năm 2018, cha của anh từng ngắt lời phỏng vấn và nói rằng “Heung min chưa phải là cầu thủ đẳng cấp thế giới”. Điều này không có nghĩa ông không tự hào về con trai, mà là cách thể hiện sự khiêm tốn và đặt mục tiêu cao hơn.

Sau khi Son giành danh hiệu vua phá lưới tại Premier League năm 2022, cha anh vẫn khẳng định con trai “chưa phải đẳng cấp thế giới”, với mong muốn anh luôn tiến bộ thêm mười phần trăm.

Người Hàn khiêm tốn, nhưng không thiếu tự hào hay tham vọng. Sự khiêm nhường vừa là cách thể hiện tôn trọng người khác, vừa là động lực để tiếp tục vươn lên.Vì vậy, khi người Hàn nói lời khen là “quá lời”, họ hiếm khi thực sự nghĩ vậy.

Có cần học cách ứng xử kiểu Hàn Quốc hay không?

Tại Hàn Quốc, cũng như nhiều quốc gia khác, lời nói luôn đi kèm ngữ cảnh ngầm.

Khi sunbae mời bạn ăn, hãy mỉm cười, cảm ơn và xem đó là dấu hiệu họ sẵn sàng dẫn dắt bạn. Khi học sinh không xung phong trả lời, hãy gợi ý nhẹ nhàng, họ thường sẽ đưa ra câu trả lời tốt.

Nếu trong bữa ăn chưa ai cầm thìa, có thể mọi người đang chờ người lớn tuổi nhất bắt đầu trước. Nếu một chỗ ngồi trên tàu điện ngầm hay xe buýt vẫn trống, có thể có người cao tuổi gần đó cần chỗ hơn.

Người Hàn sử dụng hệ thống kính ngữ gọi là jondaemal khi nói với người lớn tuổi hoặc có địa vị cao hơn. Dạng đơn giản nhất là thêm “yo” vào cuối câu, nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. Có dạng kính ngữ trang trọng hapsho và nhiều bộ từ vựng khác nhau tùy ngữ cảnh.

Ví dụ, hỏi ai đó đã ăn cơm chưa có thể dùng từ bab trong giao tiếp thông thường. Nhưng với sunbae nên hỏi đã ăn siksa chưa, và với người rất lớn tuổi có thể dùng từ jinji, thể hiện sự kính trọng cao hơn.

Ngoài ngôn ngữ, còn nhiều cách thể hiện tôn trọng. Bắt tay thường diễn ra giữa những người ngang hàng. Khi chào người có địa vị cao hơn, nên cúi nhẹ hoặc cúi khi bắt tay. Bắt tay bằng hai tay, hoặc đặt tay còn lại dưới khuỷu tay hay lên ngực khi bắt tay, cũng là biểu hiện của sự kính trọng.

Tất nhiên, phần lớn người Hàn không kỳ vọng người nước ngoài hiểu và thực hành hoàn hảo mọi chi tiết lễ nghi. Họ cũng tôn trọng văn hóa của bạn. Rất ít người Hàn phật ý nếu một người trẻ tuổi từ Mỹ chọn bắt tay thay vì cúi chào, và họ thường cố gắng thích nghi ngược lại.

Tuy nhiên, với người nước ngoài sinh sống lâu dài hoặc muốn tạo ấn tượng tốt, nỗ lực tìm hiểu cách ứng xử địa phương là con đường ngắn nhất để được chào đón. Người Hàn có thể tôn trọng sự khác biệt, nhưng họ sẽ càng trân trọng hơn nếu bạn cho thấy sự cố gắng học hỏi và tôn trọng văn hóa của họ.

Cũng cần lưu ý rằng các phép tắc trên tuy phổ biến nhưng không áp dụng trong mọi trường hợp. Văn hóa công ty có thể khác nhau tùy thành viên. Ở những môi trường có nhiều nhân sự từng học tập quốc tế, “cách làm kiểu Hàn” có thể ít được nhấn mạnh hơn.

Điều quan trọng nhất cần ghi nhớ là văn hóa Hàn Quốc xoay quanh sự tôn trọng. Sự tôn trọng lẫn nhau là nền tảng của nhiều quy tắc ngầm và “hợp đồng xã hội” trong đời sống nơi đây. Hiểu được điều đó, bạn sẽ dễ dàng hòa nhập và tránh những điều cấm kỵ không đáng có khi sống tại Hàn Quốc.

Cre : Korea Herald